قطعات و یراق‌آلات پنجره | معرفی انواع یراق و اصطلاحات تخصص

اگر قرار باشد یک پنجره دوجداره درست و روان کار کند فقط کیفیت پروفیل و شیشه تعیین کننده نیست. بخش مهمی از عملکرد پنجره به یراق‌هایی مربوط می‌شود که لنگه را حرکت می‌دهند، آن را به فریم می‌چسبانند، قفل می‌کنند و امکان تنظیم فشار بسته‌شدن را فراهم می‌کنند.

به خاطر همین وقتی پنجره سخت باز می‌شود، دستگیره گیر می‌کند، لنگه پایین افتاده یا از اطراف هوا می‌کشد، همیشه مشکل از خود پروفیل نیست. ممکن است یکی از یراق‌ها فرسوده، نامتناسب یا بد رگلاژ شده باشد.

برای یک فرد عادی، نام‌هایی مثل اسپانیولت، زاماک، قارچی، قیچی، میکرو لیفت و گسکت در نگاه اول پیچیده به نظر می‌رسند. اما شناخت همین چند اصطلاح کمک می‌کند هنگام خرید یا تعمیر، دقیق‌تر با نصاب یا فروشنده صحبت کنید و صرفاً بر اساس ظاهر قطعه تصمیم نگیرید.

در ادامه این اصطلاحات را بررسی می‌کنیم.

قطعات و یراق‌آلات پنجره چیست و چه نقشی دارند؟

یراق پنجره مجموعه‌ای از قطعات مکانیکی و کاربردی است که وظیفه حرکت، باز و بسته شدن، قفل شدن و تنظیم لنگه را بر عهده دارد. دستگیره، لولا، اسپانیولت، زاماک، قیچی و قطعات قفل‌شونده از اجزای شناخته‌شده این مجموعه هستند. در پنجره‌های کشویی نیز ریل، غلطک و مکانیزم قفل اهمیت بیشتری پیدا می‌کنند.

در یک پنجره دوحالته، عملکرد قطعات به هم وابسته است. با چرخاندن دستگیره، مکانیزم داخلی فعال می‌شود و نقاط قفل‌کننده در اطراف لنگه جا به جا می‌شوند. اگر یکی از این قسمت‌ها درست نصب نشده باشد، ممکن است دستگیره به‌تنهایی سالم باشد اما پنجره همچنان به‌درستی بسته نشود.

به همین دلیل خرید یک قطعه به صورت جداگانه همیشه راه‌حل مناسبی نیست.

برای مثال اگر لنگه به مرور زمان پایین آمده باشد تعویض دستگیره مشکل را برطرف نمی‌کند. ابتدا باید لولاها، وزن شیشه، وضعیت لنگه و رگلاژ بررسی شود.

مهم‌ترین قطعات پنجره و کاربرد آن‌ها

نوع بازشو اولین چیزی است که هنگام انتخاب یراق باید مشخص شود. پنجره تک‌حالته، دو حالته، کلنگی و کشویی مکانیزم یکسانی ندارند و نمی‌توان یراق یکی را به سادگی جایگزین دیگری کرد.

در بازشوی تک حالته لنگه معمولاً از یک سمت روی لولا باز می‌شود. این سیستم ساختار ساده‌تری دارد و برای اتاق‌هایی که نیاز به تهویه از بالا ندارند انتخاب رایجی است.

در بازشوی دو حالته یا Tilt & Turn، پنجره هم از کنار و هم از بالا باز می‌شود. این قابلیت به کمک ترکیبی از اسپانیولت، لولا، قیچی و قطعات کنترلی ایجاد می‌شود. شرکت Roto نیز سیستم‌های Tilt & Turn را به‌عنوان یکی از ساختارهای اصلی یراق‌آلات پنجره معرفی می‌کند و برای این سیستم، مجموعه‌ای از دستگیره‌ها و قطعات قفل‌شونده ارائه کرده است.

در پنجره کشویی ساختار متفاوت است. لنگه به جای چرخش، روی ریل حرکت می‌کند و کیفیت غلطک‌ها، ریل و قفل مستقیماً روی روانی حرکت تأثیر می‌گذارد.

چرا یراق مناسب باید با وزن لنگه هماهنگ باشد؟

یکی از اشتباهات رایج این است که کاربر تصور می‌کند برای همه پنجره‌ها یک نوع لولا یا مکانیزم قفل مناسب است. در حالی که وزن شیشه و ابعاد لنگه روی فشار وارد شده به یراق اثر مستقیم دارد.

فرض کنید یک پنجره بزرگ با شیشه دوجداره سنگین دارید. اگر لولا برای این وزن مناسب نباشد ممکن است چند ماه اول مشکل خاصی دیده نشود اما به مرور لنگه افت کند، فاصله آن با فریم تغییر کند و بستن پنجره سخت شود. در سیستم‌های حرفه‌ای حتی ظرفیت تحمل وزن یراق نیز به صورت مشخص اعلام می‌شود. برای نمونه Roto AL برای برخی پیکربندی‌های آلومینیومی ظرفیت لنگه تا 300 کیلوگرم را ذکر کرده است.

اصطلاحات تخصصی یراق پنجره که باید بدانید

• اسپانیولت: قطعه‌ای طولی است که حرکت دستگیره را به نقاط قفل‌شونده منتقل می‌کند. در بسیاری از پنجره‌های UPVC، وقتی دستگیره را می‌چرخانید، مکانیزم اسپانیولت باعث حرکت زبانه‌ها و نقاط قفل اطراف لنگه می‌شود.

• زاماک: زاماک‌ها قطعاتی هستند که محل درگیری و تنظیم نقاط قفل شونده محسوب می‌شوند. تنظیم صحیح آن‌ها می‌تواند روی فشار بسته شدن و میزان تماس لنگه با نوار آب بندی اثر بگذارد.

• قارچی یا Mushroom Cam: در برخی سیستم‌های یراق، قطعات قارچی شکل به‌عنوان نقاط قفل شونده استفاده می‌شوند. شکل این قطعه به نحوی است که با قسمت مقابل خود درگیر می‌شود. در سیستم‌های امنیتی طراحی نقاط قفل و قطعات مقابل آن‌ها اهمیت زیادی دارد.

• قیچی: قطعه‌ای در قسمت بالایی پنجره دو حالته است که امکان باز شدن لنگه از بالا را کنترل می‌کند. خرابی یا تنظیم نبودن آن می‌تواند باعث شود پنجره در حالت دوحالته درست قرار نگیرد.

• میکرولیفت: قطعه‌ای است که به بالا آمدن یا جا به جایی کنترل شده لنگه کمک می‌کند و می‌تواند فشار واردشده به دستگیره و مکانیزم را کاهش دهد.

• گسکت: نوار انعطاف پذیری است که برای آب بندی اطراف شیشه یا بخش‌های مختلف پنجره استفاده می‌شود. فرسودگی آن ممکن است باعث ورود هوا، آب یا افزایش انتقال صدا شود.

• رگلاژ: تنظیم دقیق موقعیت لنگه نسبت به فریم است. این کار ممکن است روی لولا، نقاط قفل و میزان فشار وارد شده به لاستیک آب بندی انجام شود. رگلاژ با تعویض قطعه تفاوت دارد. در بسیاری از موارد یک یراق سالم فقط به تنظیم نیاز دارد.

یراق پنجره دوجداره دو حالته چیست؟

یراق پنجره دوجداره دو حالته به مجموعه مکانیزمی گفته می‌شود که امکان باز شدن پنجره در دو وضعیت را فراهم می‌کند: باز شدن معمولی از کنار و باز شدن از قسمت بالا برای تهویه.

در حالت بسته دستگیره معمولاً رو به پایین قرار دارد. با قرار گرفتن آن در وضعیت افقی، لنگه مانند یک پنجره لولایی باز می‌شود و با تغییر وضعیت دستگیره به سمت بالا، مکانیزم اجازه باز شدن قسمت بالایی را می‌دهد. البته شکل دقیق عملکرد به نوع سیستم و برند یراق بستگی دارد.

مزیت اصلی این ساختار برای کاربر امکان تهویه بدون باز کردن کامل لنگه است. برای اتاق خواب یا فضای کاری، این ویژگی کاربردی است. چون می‌توان پنجره را کمی از بالا باز گذاشت و در عین حال فضای کمتری نسبت به بازشوی کامل اشغال کرد.

اگر پنجره دو حالته‌ای دارید که دستگیره آن سفت شده قبل از خرید یراق جدید باید بررسی شود که مشکل از رگلاژ، فشار لنگه، گیر کردن زبانه‌ها یا خود مکانیزم است. تعویض کامل یراق همیشه اولین اقدام نیست.

تفاوت یراق آلات یو پی وی سی با یراق پنجره آلومینیومی

یراق آلات یو پی وی سی و آلومینیومی از نظر هدف کلی مشابه‌اند. هر دو برای حرکت، قفل شدن، آب بندی و کنترل بازشو استفاده می‌شوند. اما ساختار پروفیل و روش انتقال نیرو در آن‌ها یکسان نیست.

در UPVC هماهنگی یراق با شیار پروفیل، گالوانیزه داخلی، ابعاد لنگه و نوع بازشو اهمیت زیادی دارد. در آلومینیوم مخصوصاً در بازشوهای بزرگ و کشویی، وزن لنگه، نوع ریل، غلطک‌ها و مکانیزم حرکتی اهمیت بیشتری پیدا می‌کند.

این تفاوت را می‌توان در محصولات تخصصی تولیدکنندگان یراق هم دید.

قیمت یراق آلات درب و پنجره UPVC چقدر است؟

قیمت یراق آلات درب و پنجره UPVC به نوع بازشو، برند، ابعاد لنگه و تعداد قطعات مورد نیاز بستگی دارد. بررسی قیمت‌های فروشگاهی نشان می‌دهد که در حال حاضر، یک ست کامل یراق تک حالته همراه با لولای رگلاژی حدود 2,650,000 تومان و یک ست کامل یراق دوحالته حدود 3,730,000 تومان قیمت دارد. برای قطعاتی مانند اسپانیولت نیز بسته به ابعاد، قیمت حدود 1,030,000 تا 3,140,000 تومان دیده می‌شود.

بنابراین نمی‌توان یک عدد ثابت برای تمام یراق‌های UPVC اعلام کرد. بازه تقریبی 2,500,000 تا 4,500,000 تومان برای نمونه‌های موجود در فروشگاه‌های بررس شده به دست آمده است. مدل‌های وارداتی، برندهای تخصصی یا یراق مورد استفاده برای لنگه‌های بزرگ و سنگین می‌توانند قیمت بالاتری داشته باشند.

قیمت یراق پنجره دو حالته

قیمت یراق پنجره دو حالته به ابعاد لنگه و اجزای تشکیل‌دهنده ست بستگی دارد. در برخی فروشگاه‌ها ست کامل یراق دو حالته ENDOW با قیمت حدود 3,727,800 تومان عرضه شده است.

البته اگر هدف تبدیل یک پنجره تک‌حالته به دو حالته باشد، هزینه فقط به خرید یراق محدود نمی‌شود و اجرت نصب و تنظیم نیز به مبلغ نهایی اضافه خواهد شد. برای نمونه هزینه اجرای تبدیل دو حالته در هوم سرویز حدود 400,000 تا 550,000 تومان برای هر درب یا پنجره اعلام شده است.

در زمان استعلام قیمت بهتر است ابعاد لنگه، نوع پروفیل، مدل بازشو و برند یراق فعلی را اعلام کنید. این اطلاعات مشخص می‌کنند که آیا یک ست آماده با قیمت معمولی برای پنجره شما مناسب است یا به قطعات دیگری نیاز دارید.

قیمت یراق آلات درب و پنجره آلومینیومی

قیمت یراق آلات درب و پنجره آلومینیومی را نمی‌توان مانند یک ست ثابت برای همه سیستم‌ها اعلام کرد. نوع پروفیل، لولایی یا کشویی بودن پنجره، ابعاد لنگه، وزن بازشو و نوع یراق مورد استفاده روی قیمت اثر می‌گذارند.

برای قطعات و خدمات تعمیراتی هوم سرویز در تابستان 1405 قیمت تعویض یراق‌آلات درب و پنجره آلومینیومی را حدود 550,000 تا 650,000 تومان به ازای هر مورد اعلام کرده است. تعویض دستگیره نیز حدود 450,000 تا 550,000 تومان قیمت‌گذاری شده است.

این ارقام مربوط به خدمات و تعویض قطعات هستند و نباید به‌عنوان قیمت یک ست کامل یراق آلومینیومی در نظر گرفته شوند. برای پنجره‌های کشویی بزرگ یا سیستم‌های تخصصی مانند Lift & Slide، نوع و ظرفیت یراق کاملاً متفاوت است و قیمت باید بر اساس مشخصات همان سیستم استعلام شود.

هنگام خرید یراق پنجره به چه نکاتی توجه کنیم؟

اگر قصد تعویض یراق دارید ابتدا نوع بازشو را مشخص کنید. تک حالته، دوحالته و کشویی هر کدام قطعات متفاوتی دارند. بعد از آن باید ابعاد لنگه، وزن تقریبی شیشه و نوع پروفیل مشخص شود.

یک نکته عملی مهم این است که قبل از خرید از یراق فعلی عکس واضح بگیرید. مخصوصاً از دستگیره، قسمت بالای لنگه، لولا و مکانیزم قفل. اگر امکان اندازه‌گیری دارید ارتفاع و عرض لنگه را نیز یادداشت کنید. این اطلاعات برای تشخیص مدل سازگار بسیار مفیدتر از گفتن عبارتی مثل «یک یراق UPVC می‌خواهم» است.

کیفیت نصب هم به اندازه خود قطعه اهمیت دارد. حتی یک یراق مناسب اگر روی لنگه‌ای با رگلاژ نامناسب نصب شود ممکن است عملکرد مطلوبی نداشته باشد. در راهنمای فنی Roto نیز روی تنظیم و هماهنگی اجزای یراق و آب‌بندی تأکید شده است؛ برای نمونه برخی سیستم‌های این شرکت امکان تنظیم فشار گسکت را در محدوده مشخص فراهم می‌کنند.

جمع‌بندی

شناخت قطعات پنجره فقط برای نصاب یا تولیدکننده کاربرد ندارد. وقتی بدانید اسپانیولت چه کاری انجام می‌دهد، لولا چه نقشی دارد، یراق دوحالته چگونه کار می‌کند و چرا وزن لنگه در انتخاب قطعه مهم است هنگام خرید یا تعمیر تصمیم دقیق‌تری می‌گیرید.

برای انتخاب یراق مناسب، ابتدا نوع بازشو و پروفیل را مشخص کنید، سپس ابعاد و وزن تقریبی لنگه را در نظر بگیرید و در آخر درباره برند، کیفیت، قابلیت رگلاژ و سازگاری قطعه با سیستم پنجره سؤال کنید.

اگر قرار است چند پنجره برای یک ساختمان خریداری شود بررسی مشخصات یراق پیش از سفارش اهمیت بیشتری پیدا می‌کند. چون یک انتخاب اشتباه ممکن است در تمام واحدها تکرار شود.